* ( « الَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ » ) * اين آيه بيانگر همان وعده حقى است كه خداى سبحان داد . و اگر كلمه « عذاب » را نكره - بدون الف و لام - آورد ، براى اين است كه به اهميت آن عذاب اشاره كند ، علاوه بر اين ، عذاب جهنم يك جور نيست ، تا آن را با الف و لام بياورد ، چون دركات جهنم به خاطر اختلافى كه مردم در كفر و فسق دارند ، داراى مراتب مختلفى است ، و بدين جهت نكره آوردن عذاب مناسبتر است ، چون مبهم و سربسته است . و عين اين دو علت كه براى نكره آوردن عذاب گفتيم ، در نكره آمدن مغفرت و اجر نيز مىآيد . * ( « أفَمَنْ زُيِّنَ لَه سُوءُ عَمَلِه فَرَآه حَسَناً فَإِنَّ اللَّه يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشاءُ . . . » ) * اين آيه تقرير و بيان آن تقسيمى است كه آيه قبلى متضمن آن بود ، يعنى تقسيم مردم را به كافرى كه عذابى شديد دارد ، و مؤمنى كه به صالحات عمل مىكند ، و مغفرت و اجرى كبير دارد . و منظور آيه اين است كه : اين دو جور مردم عاقبت امرشان يكسان نيست . بنا بر اين ، جمله * ( « أفَمَنْ زُيِّنَ لَه سُوءُ عَمَلِه فَرَآه حَسَناً » ) * مبتدايى است كه خبرش حذف شده ، و آن عبارت است از جمله « كمن ليس كذلك » يعنى آيا كسى كه عمل زشتش در نظرش زيبا شده مثل كسى است كه اين طور نيست ؟ و حرف « فاء » كه بر سر كلمه « من » در آمده ، فاى تفريع است ، كه جمله را بر معناى آيه قبلى تفريع مىكند ، و اين را نتيجه آن مىسازد . و استفهامى كه در آيه شده استفهام انكارى است . و مراد از كسى كه عمل زشتش در نظرش زيبا شده ، كافر است ، مىخواهد اشاره كند به اينكه كافر فهمش منكوس و وارونه ، و عقلش مغلوب شده ، عمل خود را بر خلاف آنچه كه هست مىبيند ، و معناى آيه اين است كه : آن كس كه عمل زشت خود را زيبا مىبيند ، با آن كس كه بد را بد و خوب را خوب تشخيص مىدهد ، يكسان نيست . و جمله * ( « فَإِنَّ اللَّه يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشاءُ » ) * انكار مساوات سابق را تعليل مىكند ، مىفرمايد : كافرى كه وضعش چنين است ، و مؤمنى كه بر خلاف اوست ، مساوى نيستند ، براى اينكه خدا يكى از آن دو را به مشيت خود گمراه كرده ، و آن كافر است ، كه به خاطر همين گمراهى ، بد را خوب مىبيند ، و ديگرى را به مشيت خود هدايت فرموده و آن مؤمن است كه عمل صالح را دوست مىدارد و انجام مىدهد ، و عمل زشت را زشت مىداند . البته بايد دانست كه اين گمراه كردن خدا ، ابتدايى نيست ( براى اينكه به حكم آيات